Inttroductie. Veel honden hebben problemen met alleen thuis zijn, gescheiden van hun eigenaar (Appleby en Pluijmakers, 2003; Mc Crave, 1991). Deze problemen, meestal genaamd scheidingsgerelateerde problemen, kunnen zich uiten in bevuiling van het huis, vernielen van voorwerpen en vocaliseren (blaffen, huilen, janken etc.) (Appleby en Pluijmakers, 2003). De gedragingen, wel of niet gezien in combinatie, kunnen tekenen zijn van stress. Eén van de motivaties die een hond kan hebben voor het vertonen van scheidingsgerelateerde problemen is scheidingsangst (SA), maar de signalen van scheidingsangst zijn niet specifiek wat het vaak lastig maakt om de juiste diagnose te stellen (Appleby en Pluijmakers, 2003; Overall et al., 2001; Schwartz 2003). In sommige gevallen zijn de tekens vrij mild en moeilijk te herkennen wat het nog moeilijker maakt om de omvang van het probleem te schatten. Tot nu toe is er nog geen gevalideerde gedragstest om scheidingsangst te diagnosticeren.
1.a. Het huidige onderzoek heeft als hoofddoel om te komen tot een praktische en gevalideerde gedragstest om honden met scheidingsangst te diagnosticeren. Honden met en zonder verlatingsangst (zoals gerapporteerd door de eigenaren) worden onder gecontroleerde condities kortstondig van hun eigenaar gescheiden. Verschillen in gedrag worden verondersteld potentiële indicatoren te zijn voor verlatingsangst.
1.b Probleemgedrag, zoals geassocieerd met verlatingsangst, kan losgekoppeld zijn van vermeende negatieve emoties, bijvoorbeeld doordat het gedrag zich in de tijd heeft geëmancipeerd en / of onbedoeld is beloond. Honden met 'echte verlatingsangst' zullen stress ervaren wanneer ze alleen worden gelaten, zoals te meten via stressfysiologisch verschijnselen als een verhoogde cortisolspiegel, lichaamstemperatuur en hartslag. De gedragskenmerken van honden die, wanneer ze onder gecontroleerde condities kortstondig alleen worden gelaten, sterke stressfysiologische verschijnselen vertonen, zijn aannemelijk sterk indicatief voor verlatingsangst. Door binnen het onderzoek gedrag te koppelen aan stressfysiologische metingen wordt de interpretatie van de gedragsparameters onderbouwd.
2. Er zijn lichte aanwijzingen dat 'dog appeasing pheromone' (DAP, als verstuiver op de markt) een rustgevend effect heeft op honden en ongewenst gedrag remt. Dit betekent dat DAP één van de mogelijk oplossingsstrategieën voor verlatingsangst zou kunnen zijn. Binnen het onderzoek worden de gedrags- en stressfysiologische responsen van honden op het alleen worden gelaten gemeten in aanwezigheid en afwezigheid van DAP.
Deelnemers aan het onderzoek krijgen, zolang de voorraad strekt, als dank een eerstehulp pakketje voor de hond (zie foto).
Reiskostenvergoeding is beperkt en bestaat uit 5 euro als de afstand (enkele reis) woonplaats tot de testlocatie minder is dan 25 km; 10 euro bij een afstand van 25-50 km, 15 euro bij 51-100 km en 20 euro bij meer dan 100 km. Afstanden worden bepaald op basis van postcodes en routeplanners.
Proefopzet Hondeneigenaren zullen worden gevraagd een vragenlijst in te vullen gericht op oa. problemen bij het alleen thuis zijn, gehoorzaamheid, agressiviteit en angstigheid van hun hond (deels gebaseerd op de Canine Behavioural Assessment and Research Questionnaire, CBARQ, Hsu & Serpell, 2003). Op basis van de vragenlijst zal er een selectie worden gemaakt van honden die betrokken worden bij het onderzoek. Hondeneigenaren worden benaderd via rasverenigingen, dierenartspraktijken, verenigingen van gedragstherapeuten voor honden, studieclubs, etc.
Een testruimte wordt ingericht als huiskamer. Gedurende ongeveer 1 uur verblijven hond en eigenaar in deze ruimte, waarbij de hond gedurende 20 minuten alleen wordt gelaten. Voor en na het alleen zijn worden in totaal 3 speekselmonsters verzameld (tbv van stresshormoon metingen) en (oor)temperaturen gemeten. Als pilot onderzoek wordt bij enkele dieren de hartslag gemeten via het door mensen gebruikte Polar sport tester systeem (eigenaren worden gevraagd thuis de hond te wennen aan het kortdurend dragen van een elastisch bandje om de borst). Eigenaren wordt gevraagd om eerste ochtend urine van hun hond op te vangen op 1 tot 3 dagen voor de testdag. Urine cortisolniveaus kunnen iets zeggen over chronische stress bij de deelnemende honden in de thuissituatie.
Beschrijving van de test uitvoering:
Na aankomst worden de eigenaren verwelkomd in de testruimte. In een periode van 15 minuten wordt het onderzoek uitgelegd en na 30 minuten wordt een eerste speekselmonster afgenomen. De onderzoekers verlaten vervolgens de ruimte, de eigenaar volgt 5 minuten later (waarbij een vaste procedure wordt gevolgd). Nadat de hond 20 minuten alleen is geweest in de testruimte, komt de eigenaar terug en wordt de begroetingsreactie van de hond gemeten. Op 25 minuten nadat de hond alleen is gelaten wordt een tweede speekselmonster afgenomen. De eigenaar en hond lopen hierna een rondje van 20 minuten buiten over het terrein. Hierna wordt het derde en laatste speekselmonster genomen.
Op ieder moment dat speeksel wordt afgenomen wordt tevens de oortemperatuur gemeten.
Speeksel wordt verzameld door 2 wattenstaafjes in de wangzakken van de hond rond te draaien (gedurende maximaal 1 minuut). Speekselvloed wordt gestimuleerd door enkele korreltjes citroenzuur op de tong te leggen (stimuleert smakken, maar mag niet aversief zijn voor de honden).
Literatuur
Appleby, D. and J. Pluijmakers, Separation anxiety in dogs. The function of homeostasis in its development and treatment. Vet Clin North Am Small Anim Pract, 2003. 33(2): p. 321-44.
McCrave, E.A., Diagnostic criteria for separation anxiety in the dog. Vet Clin North Am Small Anim Pract, 1991. 21(2): p. 247-55.
Overall, K.L., A.E. Dunham, and D. Frank, Frequency of nonspecific clinical signs in dogs with separation anxiety, thunderstorm phobia, and noise phobia, alone or in combination. J Am Vet Med Assoc, 2001. 219(4): p. 467-73
Schwartz, S., Separation anxiety syndrome in dogs and cats. J Am Vet Med Assoc, 2003. 222(11): p. 1526-32